Kobieca strefa
Bajki feministyczne

Bajki feministyczne

sensNadszedł zmierzch epoki grzecznych, uległych księżniczek. Współczesne bajki i filmy dla dzieci coraz częściej zrywają z tradycyjnym, patriarchalnym podziałem ról. Nareszcie płeć przestaje determinować losy człowieka.

Walt Disney wychował już całe pokolenia – i to nie tylko dziewcząt. Jego filozofia oparta była na patriarchacie – z jasnym podziałem życiowych ról i jednoznacznymi kierunkowskazami do życiowego sukcesu: dziewczynka ma być czarująca i słodka, a chłopiec waleczny. Duch filmów Disneya odpowiadał duchowi czasów. W pewnym momencie takie obrazowanie spotkało się z krytyką – zarzucano Disneyowi „uksiężniczkowianie” dziewczynek i zbyt stereotypowe ukazywanie ról społecznych. Dziś, gdy tradycyjny podział ról jest już ostatecznie nieaktualny, świat filmu potrzebuje nowych wartości i te wartości coraz częściej możemy obserwować.

Świat, w którym płeć nie determinuje losu człowieka, dotarł w końcu do filmów dla dzieci. Mamy coraz więcej propozycji dla młodego widza, które pokazują świat w duchu nowej filozofii, w której dziewczynka, żeby osiągnąć sukces, nie musi być czarująca i bierna, a pocałunek miłości nie musi być złożony przez księcia. To ogromna zmiana, wręcz rewolucja. Fabuła filmów odzwierciedla zachodzące w społecznej świadomości zmiany, które dają człowiekowi szeroko pojętą wolność. Do tej pory dużo mówiło się o równouprawnieniu płci, ale dzieci nadal otrzymywały obrazy ściśle rozdzielające role społeczne. Nawet w absolutnie przełomowym w kinie młodego widza Shreku księżniczka Fiona – mimo że aktywna, świadoma, inteligentna – jest w dalszym ciągu całkowicie zależna od męskiego bohatera. Pocałunek miłości może złożyć wyłącznie męski bohater – Shrek.

Dziś nowa fala feministycznych filmów dla dzieci odchodzi od wszelkich dotychczasowych schematów. Mamy coraz więcej obrazów pozbawionych nie tylko biernych bohaterek, ale też wątków miłosnych, a nawet pokazujących, jak można spojrzeć na archetypiczny, budzący do życia kobietę, pocałunek miłości.

„Shrek” – Fiona jest bohaterką nowego pomysłu na kobietę: aktywna, świadoma siebie, kreatywna i odważna. Co prawda nadal jest zależna od czarodziejskiego pocałunku mężczyzny, ale poza tym samodzielnie radzą sobie w świecie.

„Kraina Lodu” – bajka ta doczekała się interpretacji zawierających aluzje do autyzmu, raka i rozwodów. Głównymi bohaterkami są dwie siostry, jednak żadna z nich nie jest typową księżniczką: Elsa – obdarzona magiczną mocą, nad którą nie potrafi zapanować, wciąż wyrządza szkody i rani bliskich, a ostatecznie zmaga się z samotnością i niezrozumieniem otoczenia. Anna – niezgrabna i emocjonalna, mierzy się z odrzuceniem ze strony siostry i aby uratować ich relację musi znaleźć siłę przede wszystkim w sobie. George Bizer, psycholog z Union College, chcąc zrozumieć fenomen „Krainy lodu”, przeprowadził badania na studentach, z których wynikało, że siła tej bajki polega na tym, że każdy może odnosić tę historię bezpośrednio do siebie. U niektórych chodzi o represję emocjonalną, u innych o płeć i tożsamość, u jeszcze innych – o szerszą akceptację społeczną i depresję. Nie bez znaczenia jest też fakt, że Kraina lodu w odróżnieniu od wcześniejszych filmów Disneya osiąga wysoki wynik w teście Bechdela (test na seksizm w bajkach), a ukazani w niej mężczyźni są przedstawieni inaczej niż dotychczas – piękny książę okazuje się zły do szpiku kości, to kobiety przejmują inicjatywę w kluczowych momentach, a najważniejszą wartością okazuje się siostrzana więź, a nie romantyczna miłość do księcia.

„Czarownica” – w tym filmie również mamy pocałunek miłości, lecz tym razem książę nie daje rady udźwignąć zadania. Czarownica, opiekunka i mentorka zdejmuje zły czar z księżniczki. Nowatorstwem jest również postać głównej bohaterki – nie jest nią młodziutka księżniczka, ale dorosła, skomplikowana kobieta.

„Merida Waleczna” – film, w którym nie występuje klasyczny wątek miłosny; ku pokrzepieniu serc wszystkich dziewczynek, dla których bycie księżniczką byłoby piekłem. Tu również mamy przełamie mitu uratowania dziewczynki przez mężczyznę. To matka i córka stanowią oś filmu i związek między nimi jest najważniejszym wątkiem.

„Zaplątani” – tu twórcom zabrakło odwagi, żeby Roszpunka całkowicie samodzielnie uporała się ze swoim losem, ale postać męska jest tylko impulsem do jej samodzielności. Jest tu tradycyjny wątek miłosny, ale obie postacie skonstruowane są w nowy sposób. Bohaterowie są partnerami. Żadne nie jest dominujące.

Nie tylko dla dziewczynek

Wiele mam boi się filmów starej daty, które propagują dawny, patriarchalny podział ról, narzucając dziewczynkom bierność, a od chłopców wymagając, żeby pragnęli być macho. Niesłusznie. Najważniejsza jest bowiem rozmowa po obejrzeniu filmu, zdecydowanie ważniejsza niż sam film.

- Nie narzucaj dziecku swojej interpretacji filmu. W zależności od wieku malucha, widzi on film całkiem inaczej. Możesz np. nagrać jego wypowiedź i za dwa lata, po ponownym obejrzeniu filmu znów nagrać jego opinię. Potem odtwórz, a zobaczysz, jak bardzo zmienia się odbiór filmu w zależności od wieku dziecka.

- Oglądaj filmy razem z dzieckiem. To dla niego wielka wartość, a ty na bieżąco możesz obserwować, czy się nie boi za bardzo, czy wszystko rozumie, czy treść filmu nie obciąża jego psychiki. Jeśli znasz filmy, które ogląda dziecko, możesz w ciągu dnia zrobić wiele odwołań do tego, co wspólnie oglądaliście. Dziecko zazwyczaj podziwia głównych bohaterów, dlatego łatwo ich dawać za pozytywny przykład.

- Pamiętaj, że filmy feministyczne są znakomitą „lekturą” dla chłopców. Wyzwalają pokolenie chłopców od konieczności bycia zawsze dzielnym i czarującym, „jedynym żywicielem rodziny”.

- Nie bój się, że dziewczynka wychowana na Meridzie czy na „Krainie lodu” wyrośnie na kobietę wrogo nastawioną do mężczyzn. Nie ma takiego przełożenia.

- Dziecku starszemu (powyżej 12 lat) pokaż, jak bardzo różnią się w wymowie i narzucaniu ról społecznych bajki sprzed 50 lat i te dzisiejsze. Będzie to bardzo ciekawe doświadczenie – zwłaszcza jeśli uzupełnisz je o autorefleksję.

- Nie wpadaj w panikę, jeśli twoje dziecko odrzuci współczesne, przesycone feminizmem filmy, żądając jedynie tych z tradycyjnym podziałem ról. Wiele dzieci ma silną potrzebę bycia księżniczką albo piratem. Nie walczmy o to, że każda dziewczynka koniecznie musi być jak Merida Waleczna, ale żeby płeć nie determinowała losu człowieka.

Ewa Nowak,

miesięcznik „Sens”

banner


Podobne artykuły

Kobiety więcej sprzątają i mają mniej wolnego czasu niż mężczyźni!

Kobiety więcej sprzątają i mają mniej wolnego czasu niż mężczyźni!

178 cm wzrostu, wymiary 102-84-114 to za dużo?

178 cm wzrostu, wymiary 102-84-114 to za dużo?

Kolor muśnięty słońcem

Kolor muśnięty słońcem

Zmiana imienia lub nazwiska dziecka

Zmiana imienia lub nazwiska dziecka

Uważaj, zrujnuje wymarzoną sylwetkę! 5 przyczyn efektu jo-jo

Uważaj, zrujnuje wymarzoną sylwetkę! 5 przyczyn efektu jo-jo

Polki vs. Wyspiarki! Jak bardzo się od siebie różnimy? Które z nas są piękniejsze?

Polki vs. Wyspiarki! Jak bardzo się od siebie różnimy? Które z nas są piękniejsze?

Polski urząd skarbowy postanowił walczyć z blogerami!

Polski urząd skarbowy postanowił walczyć z blogerami!

Wiedzieliście, że waszą pamięcią jest bardzo prosto manipulować?

Wiedzieliście, że waszą pamięcią jest bardzo prosto manipulować?